• Δημοσιεύθηκε στην κατηγορία Γιορτές
  • Το οδοιπορικό του τραχανά στα Παράκοιλα

    Άγχος και αγωνία κυριαρχούν. Ωστόσο ο σεβασμός στην παράδοση έκδηλος από την αρχή μέχρι το τέλος. Τα αρώματα που απαρτίζουν το τελετουργικό της παρασκευής του ξυπνούν αναμνήσεις και κάνουν τις άγκυρες της ιστορίας ακόμη πιο σταθερές, τις ρίζες της ντόπιας κουλτούρας ακόμη πιο διεισδυτικές. Η προσπάθεια σκληρή από την αρχή και ο ιδρώτας να τρέχει ποτάμι. Τα χέρια σκληρά από την εργασία της υπαίθρου αλλά σίγουρα μεστά και τα μόνα κατάλληλα για να τον δαμάσουν με δύναμη και πυγμή. Τα γυναικεία βλέμματα συνεχή και οι οδηγίες από το έμπειρο κονάκι της κουζίνας αδιάκοπες και απαραίτητες για να δέσει το αποτέλεσμα. Τα καζάνια σαν γόνιμες μήτρες κυοφορούν τη γονιμοποίηση της παράδοσης με τη διαχρονικότητα ενώ τα υλικά σμιλεμένα με αγάπη και μεράκι φέρνουν στην επιφάνεια το "νεογνό" της συλλογικότητας που τελικά στα χωριά της υπαίθρου ζει και ανααπνέει από πολύ νωρίς. Και αυτοί που ξέρουν χαίρονται. Αυτοί πάλι που μαθαίνουν ενθουσιάζονται και εκ πρώτης απορούν: πώς μπορεί η διαδικασία παρασκευής ενός τροφίμου να ξυπνά όλη αυτή τη μαγεία και να την τρέφει κάθε φορά που αναβιώνει σε κάθε σπίτι στις γειτονιές των Παρακοίλων; Αυτό είναι το οδοιπορικό του τραχανά με αφετηρία την καρδιά και τελικό αποδέκτη το τραπέζι αυτών που ξέρουν ότι το φαγητό είναι πρώτα ιστορία, μετά απόλαυση και κατόπιν ανάγκη...

    Από αυτή τη φιέστα δεν θα έλειπε κανείς. Απεναντίας θα ερχόταν όλος ο ντουνιάς αλλά και ξένοι επισκέπτες για να δουν από κοντα όλη τη μαγεία της διαδρομής του τραχανά από τα καζάνια στο σπίτι της Δέσποινας μέχρι τη στιγμή που ο τραχανάς ζυμώνεται και γίνεται "χάχλα", η χαρακτηριστική κουπίτσα από αλεσμένο στάρι και γάλα και η οποία αξιοποιείται πάντα με τους πιο νόστιμους τρόπους από την κάθε Λέσβια νοικοκυρά. Το αξιοσημείωτο μεταξύ άλλων είναι ότι κάθε σπίτι ανεξαρτήτως τούτης της θεσπέσιας γιορτής μπαίνει κάθε χρόνο στα άδυτα της διαδικασίας παρασκευής του τραχανά ενώ μπαλκόνια και ταράτσες αποτελούν μαγνήτη για τις ζεστές αχτίδες του καυτού μεσογειακού ήλιου ο οποίος αγκαλιάζει πιστά κάθε καλοκαίρι το χρυσαφένιο αυτό πεπλο που προκύπτει από τη σκληρη δουλειά των νοικοκυρέων. Ο τραχανάς στα Παράκοιλα είναι μία ιστορία που επαναλαμβάνεται στωικά και με σέβας σε ότι ανήκει στην εμβέλεια της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου και του νησιού γενικότερα. Είναι όμως και μία ευκαιρία επικοινωνίας και συναναστροφής ειδικά για ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας. Τους φέρνει κοντά με κοινό παρονομαστή την ανταλλαγή νέων και πληροφοριών αλλά και την επιθυμία ενός ακόμη ταξιδιού στο χρόνο σμιλεμένο με αναμνήσεις και ιστορίες μίας άλλης διάστασης πραγμάτων και δεδομένων που όμως φαντάζουν τόσο γνώριμα και ζεστά και στα τωρινά πράγματα.
    Το πρόβειο γάλα ζεστό και μυρωδάτο, αγνό και προικισμένο από τη γαλαντομία της γης των Παρακοίλων πέφτει στις καρδάρες για να μεταφερθεί σχεδόν αμέσως σε μέρη σκιερά και δροσερά, με μπόλικη υγρασία για να αλλάξει η σύσταση του και να αποκτήσει αυτή τη θεσπέσια γλυκόξινη γευστική εσάνς. Στο ξεκίνημα απαραίτητη η προσθήκη μίας κουταλιάς του γλυκού αλάτι για να συμβάλλει στην επίτευξη της ξινής γεύσης καθώς και λίγες σταγόνες αγιασμένου νερού. Το τελευταίο γίνεται μπας και περισσέψει λίγη από την απεραντοσύνη της Θείας Χάρης ως ευλογία στην παρασκευή του τραχανά αλλά και "για να σκορπίσει το κακό το μάτι". Συχνά η προσπάθεια εξυγίανσης των ενεργειών ενισχύεται και από μυρωδάτο θυμίαμα το οποίο καίει στην αρχή αλλά και το τέλος.
    Τα μυστικά για την πάταξη της αποτυχίας της προσπάθειας η οποία καραδοκεί είναι πολλά αλλά όχι αφανέρωτα και απαραίτητο να τηρούνται σε κάθε βήμα της όλης προσπάθεις προς την επιτευξη του σκοπού για ένα άρτιο αποτέλεσμα. Το "ησυχαστήριο" του γάλακτος θα φιλοξενήσει τη διαδικασία του ξίνισματος για διάστημα το οποίο κρίνεται με βάση την ποσότητα του. Συνήθως για μία οικογένεια η ποσότητα είναι τέτοια που ο χρόνος που απαιτείται για το ξίνισμα δεν ξεπερνά τις 3 ημέρες. Όσον αφορά την εξασφάλιση επιπλέον υγρασίας μία λύση από τα παλιά αποτελεί και αυτή με τα πανιά ελαιοτριβείων τα οποία τα βρέχουν καλά και τα τοποθετούν κάτω από τα δοχεία στα οποία "ξεκουράζεται" το γάλα. Ωστόσο η ηρεμία του δεν κρατάει πολύ μιας το ανακάτεμα εξασφαλίζει ακόμη καλύτερο αποτέλεσμα και πρέπει να είναι αρκετά συχνό και δυνατό μέσα στη μέρα. Και όλα αυτά μέχρι το γάλα να μεταφερθεί στα καζάνια για να ξεκινήσει επιτέλους η ιεροτελεστία του βρασμού. 
    Η αυλή μυρίζει φρεσκοκαμμένο κάρβουνο και τα κλαδιά τριβελίζουν στη φωτιά ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τις πυροκόκκινες γλώσσες έτοιμες να γλείψουν με θέρμη το καψαλιασμένο μεταλλικό καζάνι στο οποίο έχει ήδη βρεθεί το γάλα. Το ανακάτεμα είναι συνεχές ενώ το αποκορύφωμα γίνεται όταν πάει να φουσκώσει το γάλα. Οι άντρες αναλαμβάνουν αυτήν την πραγματικά κοπιαστική εργασία ενώ τη στιγμή του φουσκώματος με γρήγορες και αριστοτεχνικές κινήσεις το γάλα επιστρέφει στο καζάνι χωρίς να χυθεί ούτε στάλα. Μόλις έχει βράσει αρκετά μεταφέρεται σε άλλο καζάνι το οποίο δεν έιναι στη φωτιά με σκοπό να αγκαλιάσει το φρεσκοτριμμένο στάρι ή αλλιώς την "κουρκούτη" για το τελικό δέσιμο και το σχηματισμό του τραχανά. Μπαίνει επιπλέον αλάτι, περίπου 2 κουταλιές της σούπας. Το ξύλινο εργαλείο που κρατούν στοιβαρά ανδρικά χέρια θα καθοδηγηθεί με την κατάλληλη ταχύτητα και κίνηση στα σωστά μονοπάτια. Παράλληλα η όλη προσπάθεια δίνει άπλετο χώρο και χρόνο σε πειράγματα και στοχασμούς μεταξύ των συμμετεχόντων αλλά και των παρευρισκομένων που είτε θέλουν να δουν από κοντά είτε ανυπομονούν να γευτούν το θεσπέσιο αυτό έδεσμα. Κορυφαία στιγμή όταν τα κεράσματα δίνουν και παίρνουν. Η Δέσποινα δεν αφήνει κανέναν από τους μουσαφιραίους της παραπονεμένους αφού από την αυλή της θα ξεκινήσει ο φρέσκος καυτός τραχανάς για να φτάσει στην πλατεία του χωριού οπου θα αναβιώσει μετά από χρόνια η γιορτή αφιερωμένη στον τρόπο παρασκευής του και μάλιστα μπροστά στα μάτια των επισκεπτών λίγο πριν ξεχυθούν για ξέφρενο γλέντι και χορό μέχρι πρωίας. Γλυκά του κουταλιού και χάχλες ψημένες στα κάρβουνα και σβησμένες μέσα σε κόκκινο κρασί ζεσταίνουν τον ουρανίσκο για να "πάνε κάτω τα φαρμάκια" αλλά και ο κόπος της όλης προσπάθεις για αυτούς που συμμετέχουν. Και είναι όλοι. Γιατί ο "κόπανος" αλλάζει χέρια συνεχώς και το ανακάτεμα του γάλακτος με την κουρκούτη διαρκεί ώρα και είναι μία δοκιμασία που βρίσκει τον καθένα να συμμετέχει με πολλή χαρά και προσμονή. Αφού ολοκληρωθεί το ανακάτεμα σε πρώτο χρόνο ακολουθεί το τελικό χτύπημα με το ξύλινο εργαλείο που έχει το σχήμα κουπιού. Ο Βασίλης πρωταγωνιστεί ενώ παροτρύνει όλους να πάρουν θέση. Ο άλλος Βασίλης της παρέας δεν εγκαταλείπει καθόλου το χτύπημα. Ο Νικόλας με το φρεσκομμένο από τις γλάστρες της αυλής βασιλικό στο αριστερό αυτί σιγοντάρει και αυτός ενώ τα δυνατά χέρια του Γιώργη συμπληρώνουν το επίπονο εγχείρημα. Τα εφηβικά χεράκια του Δημητράκη προσφέρουν ότι μπορούν γιατί το χτύπημα είναι απαιτητικό ενώ μέχρι και τα κορίτσια του Lesvoskitchen πήραν θέση και άφησαν το στίγμα τους όντας πολύ ανάλαφρο εν συγκρίσει με τους άντρες της παρέας.
    Και να εκεί ανάμεσα σε γέλια, χαρές, πειράγματα και μπόλικα κεράσματα έτοιμος και ο τραχανάς. Χαλάλι ο κόπος και ο μόχθος. Χαλάλι οι βαριές ανάσες λόγω υπερβολικής ζεστης μέσα στο κατακαλόκαιρο, χαλάλι ακόμα και στην πολύωρη λάντζα που θα ακολουθήσει. Η μυρωδιά και στη συνέχεια η βελούδινη και πλήρης υφή στη γεύση δηλώνει την επιτυχία μίας ακόμη χρονιάς. Σκορπίσαν και "τα κακά τα μάτια" και Θεός και άνθρωποι έβαλαν το χέρι τους για να πιάσει τόπο η δουλειά. Τα χαμόγελα δεν σβήνουν όπως και η όρεξη για τραχανά αλλά και γλέντι. Τα καζάνια σηκώνονται στα χέρια και μεταφέρονται στην πλατεία, εκεί όπου κυρίες και δεσποινίδες του χωριού θα βάλουν ευλαβικά στη χούφτα τους τη φρέσκια ζύμη και θα τη σμιλέψουν με αγάπη και εμπειρία ετών σε χάχλες. Οι οποίες με τη σειρά τους θα πέσουν στα κιούπια αποτελώντας ένα δυνατο τρόφιμο για όλο το χειμώνα.
    Τα καζάνια έφτασαν στην πλατεία και οι γυναίκες αναλαμβάνουν δράση. Σε λίγο όλα τα τραπέζια θα γεύονται τον λαχταριστό Παρακοιλιανό τραχανά. Τα τρία χορευτικά του χωριού το Παιδικό, το Εφηβικό και το Μεικτό είναι επί ποδός, η ορχήστρα κάνει την τελευταία δοκιμή ήχου και η παρουσίαση βιβλίου του Παναγιώτη Σαραντίδη για τις κλωστουφαντουργικές μονάδες του χωριού που ευδοκιμούσαν μέχρι αρχές της δεκαετίας του 80 δίνουν έδαφος σε μία γιορτή που κρατήσε ξύπνια τα Παράκοιλα μέχρι τις 5 το πρωί. Και πρέπει να σημειωθεί ότι από το είναι χρυσοχέρηδες μέχρι και το ότι αποτελούν πρώτης τάξεως γλεντιστάδες δεν υπάρχει καμία απολύτως απόσταση...Και του χρόνου!!!!!

    • Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
      (0 ψήφοι)

    Προσθήκη σχολίου

    Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.




    επιστροφή στην κορυφή